آشیق سرایشگر حماسه ها و سرگذشت ملت خویش و یار و یاور شادیها و غمهای سرزمین خود است. هر چند دلایل قانع کننده ای برای شروع مکتب آشیقی از یک تاریخ معین موجود نیست، ولی بنابر شواهد موجود می توان سابقه ای چند هزار ساله برای آن متصور شد. چنانچه از دوران قبل از اسلام نیز شواهدی دال بر وجود آشیق در ایران موجود است. اولین آشیقی که امروزه می توانیم از او نام برده و اطلاعاتی راجع به آن بدهیم،پیر و راهنمای ایل اوغوز، دده قورقوت می باشد.

بنابر روایاتی دده قورقود، اولین ترک مسلمان شده و اولین مبلغ اسلام در میان ترکان نیز می باشد که بعد از ملاقات با پیامبر گرامی اسلام و تقبل اسلام، به میان ایل خویش آمده و اوغوزان را دعوت به اسلام  کرده است. بعد از دده قورقود راجع به آشیقهای بعد اطلاعات موثقی در دست نیست. با اطمینان می توان گفت در طول دوره های تاریخی، آشیق در این سرزمین موجود بوده، گرچه با نامهای مختلفی از قبیل؛ وارساق، اوزان و ... .

 آشیقها روایتگر شفاهی حماسه ها و داستانهای سرزمین خویش بوده است و تا چند دهه اخیر، ادبیات آنان به ندرت به صورت مکتوب نگاشته شده بود.

 با ظهور سلسله  ی صفویه، نامی از آشیق نیز به میان آمده و بنابر یافته های موجود اولین آشیق(با نام آشیق؛ قبل از آن اوزان نامیده شده اند)، در این دوره ظهور می کند. آشیق قربانی، آشیق و شاعر هم عصر شاه اسماعیل صفوی است که بنا به دعوت شاه اسماعیل به دربار وی راه می¬یابد و مورد احترام قرار می گیرد و قربانی اولین شخصی است که بنابر اطلاعات موجود از او با عنوان آشیق یاد می کنند و آثارش كمابیش در دست است.

مکتب آشیقها به سبک و سیاق امروزی، از دوره صفویه شکل گرفته و تا به امروز تکامل یافته است.

 بنابراین می توان گفت، مکتب آشیقهای آذربایجان به سبک و سیاق امروزی، از دوره صفویه شکل گرفته و تا به امروز تکامل یافته است. بعد از قربانی ما به آشیقهای بعد از آن می رسیم که هرکدام تأثیراتی بر مکتب آشیقی گذاشته و در پیشبرد این مکتب کوشش کرده اند. مانند آشیق عباس توفارقانلی، آشیق مسکین ابدال، خسته قاسم، آشیق آلی، آشیق علعسگر، آشیق دوللو مصطفی و . .. .

در بحث مکاتب آشیقی نیز می توان گفت ما امروزه یک مکتب واحد آشیقی داریم که خود این مکتب به زیرمکتبهای مختلفی تقسیم می شود که هرکدام نقشی را بر عهده گرفته و بنا بر اقتضای محیط خود، گوشه ای از ادبیات شفاهی را حفظ کرده اند. از بین مکاتب موجود در ایران که نوازندگان آن از ساز قوپوز استفاده می کنند،  می توان به مکتب آشیقی تبریز-قره داغ، اورمیه، هشتری، سولدوز، قم-ساوه، زنجان، شاهسون، تکاب و همدان اشاره کرد. که مکتب آشیقی اورمیه و تبریز-قره داغ را می توان دو مکتب مهم و پویا در بین مکاتب فوق نام برد. در این بین مکتب آشیقی اورمیه را مورد بحث و بررسی مختصر قرار خواهیم داد تا شناختی بهتر راجع به آن داشته  و بتوانیم تفاوتهای آن با دیگر مکاتب را درک کنیم. 

آشیقها در مکتب ارومیه برخلاف دیگر مکاتب، به صورت تکنواز و انفرادی در مجالس ظاهر شده و به اجرای هاواهای خود می پردازند، همچنین در هاواها نیز با دیگر مکاتب مانند تبریز-قره داغ ، هشتری و... تفاوتهایی دارند که این خصوصیت، مکتب اورمیه را از مکاتب دیگر متمایز می کند. هاواهای موجود در مکتب اورمیه، برخلاف مکاتب دیگر، اکثراً ریتمیک نبوده و به نوعی سکون و اندیشه در بیشتر آنها دیده می شود. از دلایل ریتمیک نبودن اکثر هاواهای مکتب اورمیه می توان به همراهی نکردن بالابان و دایره در این سبک اشاره کرد.

در طول سالیان دراز در مکتب آشیقی تبریز، آشیق هم نصیحتگر و اندرزگوی مجلس بوده و هم نوازنده رقص و شادی آن دیار. اما در آذربایجان غربی و سبک اورمیه، این دو وظیفه از هم متمایز شده و توسط اشخاص جداگانه ای اجرا شده اند.

در محیط آشیقی اورمیه، آشیق به عنوان نصیحتگر و داستانگو ظاهر شده و در مجالس عروسی و شادی در داخل منزل ،مجلس و یا درقهوه خانه ها به ایراد نصیحت و پند و اندرز مشغول شده است و وظیفه ی موسیقی شاد و ریتمیک را به دهل و سرنا داده است که آن هم در بیرون از مجلس آهنگهای شاد و ریتمیک را اجرا کرده است.  با این وصف در مکتب تبریز-قره داغ این دو با هم ادغام شده و به خاطر اینکه قوپوز با دهل و سرنا نمی توانسته هماهنگی کند، به صورت گروه سه نفره قوپوز-بالابان- دایره درآمده است که آن هم به نوبه خود باعث ایجاد هاواهای شاد و ریتمیک بسیاری در آن مکتب شده است و از طرفی اصالت موسیقی آشیقی را زیر سوال برده است .

امروزه همین امر یعنی ادغام سه ساز فوق، از لحاظ علمی باعث پیشرفت و گسترش آن مکتب در میان خوانندگان و هنرمندان غیر آشیق نیز شده است. 

تعداد هاواهای مخصوص مکتب اورمیه در حدود 60 می باشد که در برخی از آنها با مکتب تبریز-قره داغ و همچنین هشتری اشتراک دارند.

مکتب آشیقی اورمیه، قدیمی ترین موسیقی موجود در خاورمیانه

با توجه به گفته اساتید موسیقی دانشگاه دولتی باکو سبک اورمیه را می توان به عنوان قدیمی ترین موسیقی موجود در خاورمیانه معرفی کرد، چرا که با بررسی و تحقیق بر روی این موسیقی  و نتها و پرده های اجرایی آن می توان قدمت آن را تا دوران سومر پیش برد. پروفسور محرم قاسملی، عضو آکادمی علوم جمهوری آذربایجان و فولکلورشناس برجسته و محقق موسیقی آشیقی نیز مکتب آشیقی اورمیه را قدیمی ترین مکتب در بین مکاتب آشیقی دانسته و حتی  قدمت بعضی از آهنگهای آن را به قبل از پیدایش آشیق و در دوره ای که آشیق و بخشی  و آکین از هم جدا و منفک نشده بودند، می برد.

به عقیده پروفسور قاسملی، در آهنگهای اجرا شده در مکتب اورمیه، می توان روح مشترک، بخشی های خراسان، ترکمن و ازبک و آکینهای قزاق و همچنین دیگر مکاتب آشیقی را حس کرد که این هم به نوبه خود این فکر را در ذهنها تداعی می کند که این مکتب قبل از انشقاق مکاتب و موسیقیهای فوق وجود داشته و به نوعی پدر آنها محسوب می شود  و این مسئله ارزش و قدمت این مکتب را دوچندان می کند.

اما صرف نظر از نظریه های فوق و با توجه به آثار رسیده به دست ما می توان قدمت مکتب اورمیه با سبک وسیاق امروزی را حداقل 250-300 سال تخمین زده و تاریخ نگاره ای به قدمت 200-250 سال نیز می توان برای آن نوشت که دربردارنده رویدادها و ابداع هاواها و اشعار شاعران و آشیقهای آن و به طورکلی  ادبیات آشیقی مخصوص مکتب اورمیه باشد.

در مکتب آشیقی اورمیه، آشیقهایی مثل دوللو مصطفی، بگمز قولو، همت، ایشو و دوللو اباذر، و ...    را می توان نام برد که هر کدام در عصر خویش یلی برای خود بوده اند و نقش هر کدام در پیشرفت محیط آشیقی اورمیه بی بدیل بوده است. 

از آشیقهای 100 سال اخیر این مکتب نیز می توان به آشیق جواد، آشیق یعقوب، آشیق اسد خویلو، آشیق حسن قاشیقچی، آشیق فرهاد، آشیق علی قیزیلباش و از آشیقهای معاصر می توان آشیق عزیز، آشیق درویش، آشیق دهقان، آشیق اسمعلی و ... را نام برد.

آشیق مجلس خود را با نام خدا و با مدح پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) آغاز می کند

هاواهای آشیقی موجود در مکتب اورمیه تا به امروز، به نت کشیده نشده و همچنان از سینه به سینه و از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود. این هاواها خود از لحاظ مضمون به چند قسمت تقسیم می شوند:

1-         هاواهای حماسی؛ مانند: مصری، دوراخانی، محترمی، حربی و  ...
2-         هاواهای عرفانی مانند:  دیوان ، تجنیس ،صوراسرافیل، قارص، تاجری و ...
3-         هاواهای شاد مانند؛ گؤزللـه مه، دستان، سولدوزو، دیک داباتی و ... 
4-         هاواهای غمناک و هجران مانند؛ غربتی، قره باغی، دول هجرانی و ...
5-         هاواهای وارد شده از مکتب آشیقی ترکیه مانند؛ عثمانلی شرقیسی، اورمیه شرقیسی.
در بحث چگونگی نامگذاری هاواها هم می توان ذکر کرد که برخی از هاواها از نام اشخاص ایجاد کننده آن هاوا و یا کسانی که آن هاوا را به افتخار او ساخته و تقدیم او کرده اند آمده است. مانند؛ آغاخانی، دوراخانی، جمشیدی و .... . برخی دیگر از اسم روستا و یا شهر و یا مکان مبدأ آن آهنگ گرفته شدهاند، مانند روضه گرایلیسی(روضه؛ اسم رودخانه ای در شمال شرق اورمیه)، شکریازی( اسم روستایی در سلماس)، همدان گرایلیسی, خوی امراهیسی.  

آهنگهایی که به اسم طایفه ای و یا قومی نامگذاری شده اند؛ مانند: شاغی و ترکه مه، .برخی از آهنگها هم بنا بر اقتضای شعری که با آن خوانده می شود و یا بر طبق خواسته ایجاد کننده آن بدون دلیل خاصی نامگذاری شده است؛ هاواهایی از قبیل دیوان، گرایلی، تجنیس، دستان و ... .

این هاواها هم به نوبه خود ، در زمان ایفا و تقدم و تأخر در اجرای مجالس آشیقی با هم فرق دارند. مثلاً آشیق در شروع مجلس باید دیوانی بنوازد. به طوری که بدون دیوانی مجلس را شروع نمیکنند. آن هم دلیل خاص خود را دارد.

  • 1- مضمون اشعار دیوانی بیشتر، حقیقت و شریعت بوده و مضامینی مانند مدح خدا، پیامبر و ائمه و همچنین پند و نصیحت و اندرز است. آشیق هم مجلس خود را با این مفاهیم شروع می کند. دیوانی در مکتب اورمیه سه نوع است؛ کسمه دیوان، شاه ختایی دیوانی و عثمانلی بحریسی یا بحری دیوان.
  • 2- صدای آشیق در شروع اجرا و خواندن هاواها این اجازه را نمی دهد تا هاواهایی که در اوج و زیر اجرا می شود را بخواند. در غیر این صورت ممکن است صدای آشیق گرفته شده و از ادامه اداره مجلس برنیاید. از همین روی، هاواهای دیوانی به خاطر اینکه در قسمت بالایی دسته قوپوز نواخته شده و به خاطر بم بودن پرده های بالایی قوپوز نیاز به بالا بردن صدا و به اوج رساندن صدای آشیق نیست، توسط آنها برای تنظیم صدای خود استفاده می شود.

اما گروه دوم آهنگهایی هستند که بعد از دیوانی خوانده می شوند، آنها هم هاواهایی مثل تجنیس و ترکه مه و تاجری است که این هاواها نیز نیاز زیاد ی به اوج رساندن صدا نمی باشد و در حد متوسط و بینابین هستند.

گروه سوم نیز به نام هاواهای خدنگی معروفند، که بیشتر مواقع در پایان مجلس و اجرای آشیق ایفا می گردد.

زیراکه صدای آشیق بعد از خواندن چندین هاوای به اصطلاح نرم و متوسط آماده اجرای هاواهایی است که نیاز به بالا بردن صدا و به اوج رساندن و یا در زیرخواندن آن می باشد. هاواهایی مثل قره باغی، شکریازی و .... از آن نوعند.

حقیقت، شریعت، یاد خدا ، توسل به خدا و ائمه اطهار محوری ترین پیامهای داستانهای آشیقی

در بحث ادبیات آشیقی، محیط آشیقی اورمیه مشابه دیگر مکاتب است که اشعار به کار برده شده توسط آشیقهای آن اشعار هجایی است که در قالبهای بایاتی، گرایلی، قوشما، دیوانی، تجنیس و جیغالی تجنیس می باشند.

از شاعران مشهوری که از 200 سال پیش تاکنون در این محیط فعالیت داشته اند، می توان دوللومصطفی، بالوولو مسکین، قول هارطون، عندلیب، پورآذر، دده کاتب، یداله پاشایی و صدها شاعر دیگر را نام برد که هر کدام در هر یک از قالبهای فوق شعرهایی داشته اند.

داستانهای آشیقی این محیط نیز غنی هستند. بنا به گفته ی آشیقهای پیش کسوت و استاد تعداد داستانها تا 50 سال پیش از عدد 70 تجاوز می کرد اما به علت عدم کتابت آنها تعداد آنها امروزه به 40-45 داستان رسیده است. داستانهای محیط آشیقی اورمیه همانند سایر مکاتب است و فقط بعضی از آنها مخصوص این مکتب و بعضی نیز روایاتشان متفاوت است.

در بحث مضمون نیز داستانهای آشیقی مضامینی مانند حقیقت، شریعت، یاد خدا ، توسل به خدا و ائمه اطهار بخصوص علی(ع) ، عاقبت نیکی و بدی و مردی و ناجوانمردی، عاقبت خیانت و دروغگویی، دعوت به راه راست  دارند که هر کدام از آنها راهگشای زندگی دنیوی و  زمینه ساز رستگاری زندگی اخروی است.

احمد اسدی-پژوهشگر فرهنگی


برچسب‌ها: آشیق, اورمیه, احمد اسدی, پژوهشگر فرهنگی, آذربایجان
نوشته شده توسط احمد اسدی---Əhməd Əsədi  | لینک ثابت |

یئنی دن قاییتدیم... شنبه یکم آذر 1393 1:0 AM
بو اوزون مدتده منی یادلاریندان چیخارتمایان و وبلاگیمدا گلیب باخیش یازان و وبلاگین یئنی لنمه سینی ایسته ین دوستلارا بیلدیرمه لی یم، یئنی دن قاییتدیم...

نوشته شده توسط احمد اسدی---Əhməd Əsədi  | لینک ثابت

کؤنوللری فتح ائدن "چنگیز"/احمد اسدی سه شنبه هشتم مرداد 1392 0:6 AM

 

 

 

آشیقلارین دونیاسی چوخ بؤیوک و گئنیش بیر دونیا اولاراق، بؤیوک انسانلاری طلب ائدیر. بو گئنیش دونیادا کئچمیشلردن بری چوخ بؤیوک و عارف انسانلار آشیق آدی ایله گلیب شعرلر سؤیله ییب، داستانلار و هاوالار یارادیب، اؤزلریندن بیزه نشانلار قویاراق فانی دونیانی ترک ائدیبلر. بو آشیقلاردان، دده قوربانی، آبدال مسکین، توفارقانلی عباس، خسته قاسم، دوللو مصطفی، دده علعسگر و چوخلو عارف آشیقلارین آدلارینی افتخارلا چکمک اولار. بو آدلارین چکدیگیمیز آشیقلار هر بیریسی اؤز یئرینده بیر عارف و داهی انسان اولاراق، آشیقلیقدا چوخ بؤیوک رول اوینایاراق، آشیق ادبیاتینین شعرینده، داستانلاریندا و هاوالاریندا ائتگی بوراخیبلار.

بو آرادا بیر مسئله نی اونوتمامالی ییق. اودا بو، اوزون کئچمیشلردن سوزولوب گلن آشیقلارین آدلاری و سانلاری نیه محدود اولوب و چوخلارینین آدلاری گلیب گونوموزه قدر چاتماییب و تاریخ صحیفه لرینده سیلینمک زوروندا اولوب و یالنیز بیر سیراسینین آدینی بوگون بیلیریک؟ بو سؤالین جوابی، اوسته خاطرلاتدیغیمیز کیمی چوخ آیدین و بللی دیر، او دا بو آشیقلارین اؤز چاغلاریندا و ساحه لرینده آشیقلیقدا بوراخدیغی ایزلر اولوبدور.

بو مقدمه ایله، بوگونوموزه کئچیریک. آشیقلیغیمیز یئنی عصرده بیر آز ضعیفله سه ایدی ده، بو صنعت ائله اوستاد آشیقلار یئتیردی کی، بو صنعته یئنی جان و روح باغیشلادیلار. آشیق صنعتینی افسانه وی تولو قوشونا اوخشادیرساق، بو انسانلارین ایشلری و چالیشیقلاری بو صنعتی حیاتینین ضعیف بلکه ده سون چاغلارینا چاتارکن یئنیدن سیلکه له ییب، آذربایجان سمالارینا قالدیریب و بایراغینی یئنی نسیلین ایچینده اسدیره رک، قالارغی ائتدی.

بو آشیقلاردان بیری و منجه ده ان اؤنملیسی، آشیق چنگیز مهدی پور اولوب. آشیق چنگیز  اؤزوندن گؤستردیگی بؤیوک اوستالیقلا و اوستون تکنیک لری ایله بؤیوک اوغورلار قازانیب. او کؤنلونده اینجه، ائپیک و دویغولو آشیق هاوالاری ایله اؤلکه لری و کؤنوللری فتح ائده رک دونیانین صنعت میدانلاریندا اؤزونه مخصوص یئر آییردی. اونون شهرتی نه تکجه آذربایجان و ایرانا، بلکه بوتون دونیایا گئدیب چاتدی. ائله بونا گؤره ده آشیق چنگیز چوخلو اؤلکه لرین دعوتی اوزره اورا قوناق گئدیب، آتا-بابا صنعتیمیز اولان آشیق صنعتینی آمریکادان آوروپایا، آوروپادان ژاپونیایا قدر تانیتدیردی. اونون خارجی سفرلرینین نتیجه سی سازیمیز و سؤزوموزون دونیانین کولتورل دایره لرینده تانینماسی اولوب . بو دا هر کسین الیندن گلمه ین بیر ایشدیر.

اوستاد چنگیز مهدی پور 1340-جی ایلده، کلیبرین شیخ حسنلی کندینده دونیایا گؤز آچدی. بیلدیگیمیز کیمی کلیبر، قاراداغ ماحالیندا یئرلشیر و قاراداغ دا کئچمیشلردن بری ساز-سؤز و آشیق صنعتینین بئشیکلریندن بیری اولوبدور. بونا گؤره تصادفی دگیل کی، چنگیز ده بئله بیر ماحالدا بؤیویوب بویا-باشا چاتارکن، آشیق صنعتینه ماراقسیز اولمایا. او اوشاقلیق ایللرینده، عمیسی آشیق عین الله ین ساز-سؤز بولاغیندان فایدالانیر و  آشیق صنعتینه اولان سئوگینین ایلک نشانه لری ائله او چاغلاردان باشلاییر. چنگیز مهدی پور 1356-جی ایلده تهرانا کؤچرکن، اوستاد حسین اسدی نین حضورونا گئدیب، اوستاد حسین اسدی نین سئحیرلی و اعجازلی بارماقلاریندان سوزولن هاوالاردان بهره لنیر. او سونرالار، موسیقی نی علمی صورتده اؤیرنمک ایسته ییر و ائله بونا گؤره ده 1368-جی ایلده تبریزده اوستاد یحیی اسماعیل زاده نین موسیقی اوزره تئوری کلاسلارینا گئدیب، موسیقی علمینی اؤیرنمگه باشلاییر و اؤز بیلگی لرینی داها دا تکمیل لشدیریر. علمی و کلاسیک ساوادینی  آتا-بابالاردان قالمیش آشیق موسیقیسی ایله بیرلشدیریب، بو موسیقییه یئنی جان وئریر. ائله بو سببدندیر، اوستاد چنگیز مهدی پورون ایفالارینا قولاق آسارکن، طبیعتی و اونون گؤزللیکلرینی دوشونمه مک امکانسیزدیر. او کوراوغلویا عاید اولان هاوالاری چالاندا، سانکی کوراوغلو معرکه قوروب و دوشمنی مبارزه یه دعوت ائدیر و یا اووشاری هاواسینی ایفا ائدنده  بیر طرفدن شاد و بیر طرفدن حماسی اولان بو هاوادا بیر آغیر ائلین ظفر گونونو خاطرلادیر و ذهنلرده جانلاندیریر.

اونون هر چالدیغی و ایفا ائتدیگی هاوا آشیقلیق اوسلوبلارینا باغلی اولارکن، دگیشیکلیکلر ایله اوزلشیر و معاصرلشرکن یئنی نسیله اتحاف اولونور. بو دا آشیق هاوالاریمیزی یئنی نسیلین آراسیندا سئودیریر.

سولو و تک ساز ایفاچلیغیمیزین ان گوجلو نماینده سی اولان اوستاد چنگیز مهدی پور، هم ده بیر یارادیجی آشیق اولوب. او گؤزل ساز ایفاچیلیغیندان علاوه، هم ده بیر نئچه هاوا بسته له ییب و موسیقی خزینه میزه آرتیریبدیر.

آشیق چنگیز، چوخلو ایران و ایراندان ائشیکده اولان فئستیواللارا قاتیلیب و چوخلو مقاملار الده ائدیبدیر. بو مقاملاری و نه اوچون کسب ائتدیکلرینی و دونیا سویه سینده آشیق صنعتی حاقیندا نه لر ائتدیگینی بورادا گتیررسک بلکه ده بیر آیری مقاله یازمالی اولاجاغیق. ائله بونا گؤره ده بو یازیمیزی قیسالداراق، اونون سون واختلار الده ائتدیگی بیر اوغورو خاطرلاداراق، بو یازینی باشا وئریریک.

آشیق چنگیز مهدی پور، سون واختلار بیر دگرلی عنوان قازاناراق، توتدوغو یولدا بیر اؤنملی اوغور الده ائدیب و اؤز جدیتینین و بو صنعتده الده ائتدیگی باشاریلاری داها دا تکمیل لشدیردی.

آشیق چنگیز، ایران صنعتکارلارینین دگرلندیرمه شوراسیندا( شورای ارزشیابی هنرمندان)، بیرینجی هنری درجه سینی قازانماغا لاییق گؤروندو. بو شورا ایرانین کولتور باخانلیغینا(وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) باغلی بیر قورومدور و اورانین وئردیگی بو درجه موسیقی اوزره دوکتورا مدرکی ایله برابر و معادلدیر. اوستاد چنگیز مهدی پورا الده ائتدیگی بو اوغور مناسبتی ایله تبریک ائدیب بو مقدس آشیق صنعتیمیزی یاشاتماغینا گؤره غروروموزو بیلدیریریک. آشیق چنگیزین بؤیوک و دده آشیقلاریمیز اولان علعسگر، خسته قاسم، توفارقانلی عباس کیمی آدی تاریخلرده قالماغینا دا اینانیریق و اینامیمیز وار. بو مقامی آشیق چنگیز تکجه اؤز آدینا یوخ، بلکه یوز ایللر و مین ایللردن داغلارین قارلاری کیمی سوزولوب گلن و بیر بؤیوک چای تشکیل ائدن مینلرجه ساز و سؤز اوستادینین امکلری ساییلان آشیق صنعتی آدینا آلیبدیر و آشیقلیغیمیزین گوجونو بیر داها ثبوتا یئتیریبدیر. یازیمین سونونو اوستاد بهرام اسدی­نین شعری ایله بیتیررکن، اوستاد چنگیز مهدی پورا جان ساغلیغی و باشاریلار آرزی ائدیریک و اونون گله جکده الده ائده جگی اوغورلاری صبرسیزلیکله گؤزله ییریک،انشاء الله.

********

سازیم منیم

بهرام اسدی

دانیشانلار بیر-بیر سوسور دانیشدیقجا سازیم منی

مجلس اهلی قیشدان چیخیر چون دانیشیر یازیم منیم

توخوناندا مضراب تئله روحوم گئدیر، اسکی ائله

دورنالاریم قاتارلانیر، قاققیلداییر قازیم منیم

***

بو ساز بیر عالی جنابین، عزیز وجودون سازی دیر

کیمسه نی مأیوس ائیله مز، قلبه اومودون سازی دیر

اوزانلاردان بیزه قالان دده م قورقودون سازی دیر

ایلاملاردا شکیللی دیر، اورخونلاردا یازیم منیم

***

خسته قاسیمدا دیللنیب، غربتی سین چالیب غریب

یانیق کرمی ده کرم آیریلیقلاری سؤیله ییب

آلی- علعسگردن گلیب، عدالته اولوب نصیب

چنگیزین بارماقلاریندا اوزه چیخیر نازیم منیم

***

دونیالارا اون وئریریم، سرحدلری آشیر سسیم

سسیم بیر ایلاهی سس دیر بو سس منیم مقدسیم

دالغالانیر بایراغیمدا اسیر بو سس اسیم-اسیم

واریم بودور اوتانمارام، چوخوم منیم آزیم منیم.

 

روزنامه آرازآذربایجان/ مورخه 1/4/1392


برچسب‌ها: آشیق, آشیقچنگیز, بهرام اسدی, احمد اسدی, نشان درجه یک هنری
نوشته شده توسط احمد اسدی---Əhməd Əsədi  | لینک ثابت |

قارس هاواسی سه شنبه دهم بهمن 1391 11:10 PM

قارس هاواسی , اورمو آشیق مکتبی نین ان گؤزل هاوالاریندان بیری دیر. بو هاوا گؤزللیگینه رغماً هله ده آذربایجان بویوجا تانینماییبدیر و تکجه اورمو چئوره سینده ایشله نیلیر. آشاغیدا بئش نفر اورمو آشیق مکتبی نین بؤیوک اوستادلارینین قارس هاوالاری گتیریلیب. ائده بیلرسینیز, هر آشیغین هاواسینی تک-تک و یا توپلو بیر یئرده ائندیره سینیز. خاطرلاتمالیام, قارس تورکیه نین شرقینده یئرلشن بیر شهرین آدی دیر. بو شهری تورکیه ده, آشیقلاری شهری کیمی تانییرلار.




اوخویان:آشیق اسلان طالبی(1294-1378)

سسین ضبط سیستمی: استودیو(تهران رادیوسونون استودیوسو)

تاریخ: 1353

ائندیرین


 
 

اوخویان:آشیق عزیز مرادخان(1301-1351)

سسین ضبط سیستمی: گرامافون

تاریخ: 1345

 
 
 
 
 
 
 

اوخویان:آشیق درویش وهابزاده(1309-1372)

سسین ضبط سیستمی: ضبط کاست

تاریخ: 1366

 
 
 
 

اوخویان:آشیق محمدحسین دهقان(1313)

سسین ضبط سیستمی: استودیو(اورمو رادیوسونون استودیوسو)

تاریخ: 1347

 
 
 

اوخویان:آشیق اسمعلی لطفی(1316)

سسین ضبط سیستمی: استودیو(اورمونون حوزه هنری اداره سینین استودیوسو)

تاریخ: 1388

 
 
 
 
 
 
 
هامیسینی بیر یئرده ائندیرین
 

برچسب‌ها: قارص, قارس, آشیق هاواسی, آشیق درویش, آشیق عزیز
نوشته شده توسط احمد اسدی---Əhməd Əsədi  | لینک ثابت |

آذربايجان آشيق مكتبلريندن

"تيكان تپه" آشيق مكتبي

یازان: احمد اسدي

 

تيكان تپه شهرينه مخصوص آشيق دسته سي و من....

 

گؤزل آذربايجانيميزين ان قديم و ان اصيل مدني ارثي اولان، آشيق ادبياتي و آشيق موسيقي سي تاريخلردن سوزولوب گلن بير وارليق اولاراق، بوگونده ياشاماقدادير. آشيقليق گلنگي اسكي لردن بري، شامان زامانلاريندان اسلام دؤورونه و اسلام دؤوروندن بوگونه قدر اؤزونو چئشيدلي آدلار و چئشيدلي اؤزلليكلرله ساخلاييب، قورويوبدور.

اسكي چاغلاردا آشيقليغيميز يوردوموز بويوندا بير اولسادا، زامان كئچديكجه، چئشيدلي بؤلگه لرده اؤزونه مخصوص لمس تاپيب و اؤزونه مخصوص اؤزلليكلره صاحب چيخيب و بير-بيرلري ايله فرقلنرك، آشيق مكتبلريميز يارانيب.

بيز بوگون آشيق مكتبلريميزده فرقلي هاوالارا نظر سالاندا، اونلارين روحلارينين بير اولدوغونو گؤروروك. حتي چوخلو هاوالاريميزدا عيني دير، يالنيز چالماقدا و اوخوماقدا فرقلنرك، بعضي ريتميك اولور، بعضيلرينده ريتيم سينير، بعضي لرده ده اوخونان سؤزلر اوزاديلير و ... .

ايندي ليكده نئچه بؤيوك آشيق مكتبيميز وار، اونلاردان اورمو آشيق مكتبي، قره داغ، هئشتري، شيروان،بورچالي، زنجان، همدان، قوم-ساوا، گؤيچه، قوبا-قوسارين و ... آديني چكمك اولار. بونلار ايله ياناشي كيچيك آشيق مكتبلرده وار. آما او قدرده آنا آشيق مكتبدن فرق ائتمه­ييرلر و سئچيلمه ييرلر.

كئچنلرده، خريطه ني اؤنومه قوياراق، مختلف مكتبلرين يئرلشديگي شهرلره نظر سالديم. اورمودان توتدو قره داغا، زنجانا و .... . چئشيدلي شهرلرين آشيقلاري ايله چوخلو مجلسلرده بير يئرده اولدوغوما گؤره، آزدان-چوخدان آشيق مكتبلرينين اؤزلليكلري و هانسي شهرلرده اولدوغونو بيليرديم. بو آرادا تيكان تپه(تكاب) ماحالي دقتيمي اؤزونه چكدي. اورادان نه آشيق تانييرديم و نه ده هاوالاريندان خبريم وار ايدي. بونا گؤره ده بو ماحالين هانسي مكتبده اولدوغو منيم ماراغيمي اؤزونه جلب ائتدي و بو حاقدا آرتيق بيلگي الده ائتمك اوچون، آراشديرماغا باشلاديم. اورمو، تبريز و نئچه شهرين آشيقلارينين اورالاردا هانسي هاوالار چالينديغيني و هانسي مكتبده اولدوقلاريني سوردوغومدا، كيمسه بير بيلگي منه وئره بيلمه دي. بونا گؤره ده بو ماحالدا اولان آشيقلار و آشيقيليق منيم ماراغيمي داهادا چوخ اؤزونه چكدي. اورا گئديب، آشيقلاري ايله گؤروشمگه قرار وئرديم.

بيرگون تيكان تپه شهرينه گئديب، سورا-سورا بير آشيغين آدرسيني تاپديم. آشيغين، آدي آشيق منوچهر ولي پور ايدي. 1353-جي ايلده ائله تيكان تپه نين اؤزونده دوغولوب و اهل حق توركلريندندير(آشيق منوچهرين آتا-بابالاري نئچه يوزايلدن بري آشيق اولوبلار). آشيغيميز ايله گؤروشدوم و بو گؤروشده چوخ اؤنملي اولان مسئله لر اوزه چيخدي. بو مسئله دن يالنيز ايكي سينه باخساق، تيكان تپه نين نه قدر آشيقليق باخيمندان اؤنملي اولدوغونو بيله جه ييك؛

 1- اورادا اولان آشيقليق، ساز، كمانچا، قاوال و بالابانلدان عبارتدير. بودا هئچ يئرده تايي گؤرونمه ين بير آشيق دسته سي دير.

2-او ماحالين اؤزونه مخصوص بير نئچه هاواسي واردي.

ائله بو ايكي عامله نظر سالساق، بو شهرده يئني آشيق مكتبينين اوزه چيخماغينا گرك ايناناق. نيه كي، هم هاوالاردا بير آز فرق وار، همده آشيق اوچلوگو يئرينه، آشيق دؤردلوگو وار. هله بونداندا علاوه، بير يئني تاپينتيدا ائله او آشيغين يانيندا اولدو. آشيغين يانينداكي كمانچا چالانين، كمانچاسي گؤردوگوموز و ائشيتديگيميز كامانچالاردان فرقلي دير و من اينديه دك، بئله كمانچا گؤرمه ميشديم. كامانچانين هم اوزو و همده آرخاسي دري ايله اؤرتولودور و هئچ بير يئرده و ملتده بو كامانچايا تاي بير چالغي آلتي گؤرونمه ييب.

بير نئچه ساعات آشيغيميز ايله بير يئرده اولدوم و بير تعداد اورانين هاوالارينداندا منيم ايستگيم ايله آشيق چالدي و منده ضبط ائتديم. اوندان سونرا، تيكان تپه مكتبي اوسته، دانيشيقلار آپارديق و بو شهرده نئچه آشيق اولدوغونو سوردوم و سواليمين جوابيندا چوخ كدرلنديريجي جواب ائشيتديم؛"بو ماحالدا تكجه منم. آشيقلارين هاميسي وفات ائديبلر".

بو سؤزدن سونرا، چوخ اوزوله رك، نيه گنجلر بس بو صنعته گلمه ييرلر دئيه، سوردوم، جوابدا نئت و آشكار ايدي. بو صنعت حمايت اولونمور. آرتيق بورادا محروم بير منطقه دير، ايلده يوزلر بلكه ده مين­لر نفر (چوخو جوانلار) بورادان آيري شهرلره، اؤزلليكله تهرانا كؤچورلر.

بو سؤزو دوشوندوگوموزده و تيكان تپه نين بوگونكو دورومونا باخديغيميزدا آشيغين سؤزونو هئچ ده يانليش اولمايان بير مسئله گؤره جه ييك.

 آشيق محروم دئدي. يئري گلميشكن بير مثال گتيريم؛ صائين قالا ايله تيكان تپه آراسي 90 كيلومترليك بير يولدور. بو 90 كيلومترليك يولدا، بير دنه ده اؤرنك اوچون بنزين پومپو يوخدور. هله اونداندا علاوه يوللاردا دئيه سن، قاجار و بيرينجي پهلوي دؤوروندن قالما يوللارا اوخشايير. دوشونون، بير نفر كندلي ايسته يير، ماشينينا، تراكتورونا و يا هر نه ياناجاق لازم اولان وسيله سينه، ياناجاق دولدورا و فاصله سيده شهردن 45 كيلومتر اولا، گرك 45 كيلومترليك مسافه ني شهره گئده و 45 كيلومترده قاييدا. بو اولدو 90 كيلومتر، دولدوردوغو ياناجاغين ياريسي قورتولدو. اورانين محروميتينه گؤره، اونلارلا مثال چكمك اولار. ائله بونا گؤره ده ايلده نئچه مين نفر يئرلي اهالي اورادان كؤچرك، آيري يئرلره گئدير و اونون عوضينده ايرانين غربي اوستانلاريندان بورا دولورلار..نيه كي اورميه يه گئدن يول نه قدرده خراب اولسا، عوضينده او بيري استانلارا باغلانان يوللار، گئديش-گليشه ياخشي ديرلار.

هر حالدا ايندي دوروم بئله دير، ايسته سكده ايسته مه سكده، بيزيم بوينوموزا دوشن اؤز كولتوروموزو و ادبياتيميزي قورويوب ساخلاماقدير و آشيق منوچهر كيمي قوچ ايگيدلري ياددان چيخارتماماقدير. نيه كي بيزيم كولتوروموزو اورالاردا ياشادير. ائله بو سؤزله آشيغيميزدان آيريلديم. آما تيكان تپه فكري مني بوروموشدو. بيرجه لحظه ده بئينيمدن ائشيگه چيخماييردي. آشيغين اوخودوغو، گؤزل تيكان تپه هاوالاري، تيكان تپه گؤزللمه سي، تيكان تپه شكسته سي،جمشيدي، همداني، عثمانلي و ... هله ده ذهنيمده دير و بو مكتبين نئجه آذربايجان بويوجا تانيتديريلماسينا هله ده دوشونورم. دوزدور ايندي آشيق منوچهر او ماحالين سونونجو و تكجه آشيغي دير آما تيكان تپه آشيقليغي هله ده ياشايير  و هله ده بو مكتب ديري دير ، بونا گؤره ده گرك گله­ جگه اومودلو اولاق.


برچسب‌ها: آشيق, تيكان تپه, تكاب, احمد اسدي
نوشته شده توسط احمد اسدی---Əhməd Əsədi  | لینک ثابت |